محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )
24
قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )
گرده و معده و ريه و طحال و ليكن اعضائى كه نيستند [ اعضايى كه نه خادمهاند و نه رييسه ] خادمه و نه مروسه و آن اعضائىاند كه اختصاص است به قوت غريزيه مر آنها را و روان نمىشود جانب اعضائى رئيسه قوائ آخر مثل استخوان و غضاريف و بخش مىيابند اعضا بتامها به طرف - [ تقسيمى ديگر ] مفرده و اين آنست كه اگر گرفته شود جزوى محسوس ازين باشد آن جزء مشارك با كل در اسم و حد و جانب مركبه و اين نيست چنون و مسمىاند باعضاء آليه - فصل چهارمين در قوى [ و اقسام آنها ] و آن يكى طبعيه و آن در جگر است و آن سهاند دوم حيوانيه و آن در قلب است - سوم نفسانيه و آن در دماغست و ليكن - قوة طبعيه منقسم مىشود طرف دو قسم مخدومه و خادمه و ليكن مخدومه پس منقسم مىشود جانبى كه تصرف مىكند در غذا براى بقاى شخص غاذيه و ناميه است و بسوئى آنكه تصرف مىكند در اعضا برائ باقى داشتن نوع و آن مولده و مصوره است و ليكن